و تناقض منطقى را با آنچه كه در جهان ماده مىبينند و به نام تز و آنتى تز ناميده‌اند به اشتباه گرفته‌اند ، در جهان خارج دو ضد با هم جمع نشده‌اند بلكه استعداد و زمينهء ضد ديگر با ضد فعلى جمع شده است : تخم مرغ بازمينه و استعداد جوجه شدن . هستهء درخت با زمينه درخت شدن ، و اينها هيچ ضديتى با هم ندارند تا جمع ضدين شده باشد . بلكه چون صورت هسته‌اى با صورت درختى تضاد دارند ، و شوقى كه در هسته براى كمال مىباشد ( و همان شوق هم مبداء كمال و حركت تكاملى همهء اشياء مىباشد ) ، شوق مزبور به هسته حركت مىدهد و نيروى تكاملى هسته به حركت مىافتد ، و ابتداء از صورت هسته‌اى خارج مىشود تا به صورت ضدش كه حالات بعدى مىباشد برسد تا در آخر به صورت درخت كاملى در آيد . و بهرحال بنا به آنچه گفتيم نمونه موجود مجرد و غير مادى را در خودمان احساس مىكنيم ، علم . . . و اشكالى هم ندارد كه از شىء مادى چيزى مجرد پديد آيد چنان كه محققين از فلاسفهء ما همين عقيده را دربارهء روح دارند . خلاصه اينكه هيچگونه دليلى بر اين مدعا در دست نيست كه : « موجود مساوى با ماده است ، و مجرد نمىتواند موجود باشد » ، نه تنها دليلى بر اين مدعا نيست ، بلكه كاملًا دليل بر ردّ آنست .